‘Volledige markttransparantie niet wenselijk voor binnenvaart’

341

Volledige markttransparantie in de binnenvaart is waarschijnlijk niet denkbaar en mogelijk ook niet wenselijk. Inzicht in de marktontwikkelingen om overcapaciteit, en daarmee lagere prijzen, te voorkomen is dat wel. Dat is een van de conclusies die onderzoeksbureau Panteia trekt in het rapport Markttransparantie en de rol van tussenpersonen in andere sectoren ter inspiratie voor de binnenvaart.

‘Volledige prijstransparantie kan bijvoorbeeld ook tot gevolg hebben dat in schakels met een beperkt aantal spelers partijen hun gedrag op elkaar afstemmen waardoor de mededinging juist wordt beperkt’, schrijven de onderzoekers. ‘In de binnenvaart met veel kleine aanbieders kan hiervan sprake zijn als toegenomen transparantie leidt tot onderlinge afstemming van het gedrag van bevrachters, waardoor de markt juist minder goed gaat werken.’

Minister investeert miljoenen in logistiekBeperkte transparantie
Minister Schultz van Infrastructuur en Milieu gaf opdracht voor het onderzoek vanwege het geluid dat in de binnenvaart sprake is van onvoldoende markttransparantie, met als gevolg niet goed werkende markten. ‘In andere branches is de transparantie veelal ook beperkt en zijn tussenpersonen nodig om vraag en aanbod te matchen’, concludeert Panteia. ‘Maar de relatie tussen markttransparantie en marktwerking is moeilijk vast te stellen. Wel wordt regelmatig in algemene termen aangegeven dat meer markttransparantie en beperking van informatieasymmetrie leidt tot meer gelijke verhoudingen tussen marktpartijen en daarmee eerlijker prijzen. Verder wordt wel aangegeven dat samenwerking en schaalvergroting qua organisatie leiden tot meer gelijke verhoudingen tussen marktpartijen, betere onderhandelingsposities, meer langere termijn contracten, beter zicht op prijzen en daarmee eerlijker prijzen.’

Meer dan prijzen en prijsvorming
Volgens de onderzoekers is markttransparantie meer dan prijzen en prijsvorming. ‘Het gaat ook om inzicht in vraag en aanbod in de markt en de ontwikkeling daarvan. In de aardappelsector ontbreekt bijvoorbeeld goede informatie over vraag en aanbod op de markt, terwijl bedrijven die informatie nodig hebben om verantwoorde beslissingen te kunnen nemen over de productieplanning. Dit is ook in de binnenvaart relevant. In de binnenvaart zijn bijvoorbeeld in de jaren 2004-2008 investeringsbeslissingen genomen zonder goed zicht op de ontwikkeling van de vraag en vooral het aanbod aan scheepsruimte. De snelheid waarmee de crisis zich heeft voorgedaan en de impact hiervan op de meerjarige gevraagde ladingcapaciteit heeft de markt, en ook banken verrast. Exact inzicht in de impact van snel wegvallende vraag, en de omvang van de capaciteitsuitbreiding op de vrachttarieven ‘Volledige markttransparantie niet wenselijk voor de binnenvaart’was in beperkte mate voorhanden. Het ontbreken van dergelijke inzichten is mede oorzaak van de overcapaciteit in delen van de binnenvaart. Transparantie, breder dan alleen prijzen en prijsvorming, zou de kans op verkeerde (ongelimiteerde) uitbreidingsinvesteringen hebben kunnen beperken.

Symptoom
Panteia vindt de prijsvorming vooral een symptoom en gevolg van de achterliggende problematiek. ‘Het eigenlijke probleem ligt in de overcapaciteit en de manier waarop tot besluitvorming wordt gekomen inzake de investeringen in uitbreiding van de transportcapaciteit, door schippers en door banken. Voor een structurele aanpak is het effectief om de aandacht te vestigen op verbetering van dit besluitvormingsproces van marktpartijen. Het verbeteren van de markttransparantie moet worden gekoppeld aan de vraag- en aanbodverhoudingen in de markt. Enerzijds is meer gedetailleerde informatie nodig over vraagontwikkeling naar transport en aan de andere kant over de ontwikkeling van de vloot. Met name het inzicht in de in aanbouw zijnde schepen is hierbij van belang, vanwege de doorlooptijd tussen order en aflevering van schepen. Brede beschikbaarheid van dit type informatie (op nationaal en op Europees niveau) kan een dempende werking hebben en daarmee volgende disproportionele nieuwbouwgolf, of juist een significant tekort aan (kleine) schepen, helpen te voorkomen in de toekomst.’

Schaalvergroting
Een van de oplossingen voor de binnenvaart is schaalvergroting. Door het samengaan van kleine binnenvaartondernemingen zou hun positie in de markt aanzienlijk versterken. ‘De binnenvaart kent nog een zeer versnipperd aanbod. Er zijn veel kleine binnenvaartbedrijven met veelal maar één schip. Dit maakt hun positie zwak. Schaalvergroting leidt tot beter inzicht in verhoudingen en tot een sterkere positie en dus tot een beter level playing field en investeringsbeslissingen. Daarnaast biedt het mogelijkheden tot verticale integratie. De binnenvaartondernemingen kunnen bijvoorbeeld zelf de regiefunctie meer naar zich toetrekken. Verder biedt een grotere schaal meer mogelijkheden om tegen lagere kosten te opereren, meer toegevoegde waarde te genereren en de dienstverlening uit te breiden, waardoor zij een interessantere partij worden voor verladers of bevrachters. Ten slotte maakt schaalvergroting het beter mogelijk om tijdelijk capaciteit onbenut te laten in tijden van overcapaciteit. Schaalvergroting in de binnenvaart door het samengaan van kleine binnenvaartondernemingen kan echter alleen op gang komen, wanneer de ondernemers (een deel van) hun zelfstandigheid opgeven. Dit vergt echter een belangrijke cultuuromslag in een sector die gekenmerkt wordt door kleine bedrijven, waarbij de ondernemers sterk hechten aan deze zelfstandigheid.’

Voorstellen
De onderzoekers doen een aantal voorstellen voor een verbetering van de markttransparantie en de werking van de markt in de binnenvaart (droge lading):
– regulering van de markt
– schaalvergroting
– samenwerking
– informatie-uitwisseling
– het gebruik van het internet voor het bij elkaar brengen van vraag en aanbod.

Schrijf u nu in voor de nieuwsbrief en maak kans op een iPad mini

twitter