‘Sector nog steeds verdeeld in optreden naar buiten’

536
Minister Schultz gaat volgens velen de geschiedenis in als de asfaltminister. Maar volgens haar heeft ze met het programma Beter Benutten ook fors ingezet op meer vervoer over het water. ‘Zo is er flink geïnvesteerd in waterwegen, denk aan het Máximakanaal en de Zuidwillemsvaart, en bruggen en sluizen.’ (Foto ministerie Infrastructuur en Milieu)

DEN HAAG De binnenvaartsector is nog steeds te verdeeld in het optreden naar buiten. En dat is geen goede zaak. Ook moeten binnenvaartondernemers zich beter gaan organiseren. ‘Samen sta je sterker’, zegt oud minister Melanie Schultz van Haegen van het ministerie van Infrastructuur en Milieu in haar afscheidsinterview. ‘Het klinkt als een open deur, maar ik denk écht dat hier nog wat te winnen is. Maar allereerst: geniet van uw vak, u heeft een mooi beroep!’

Ongeveer 18 maanden geleden maakte Schultz bekend niet verder te gaan in de politiek. ‘Dit is een prachtige en eervolle baan, maar het is tijd voor nieuwe mensen op het ministerie van Infrastructuur en Milieu’, zei ze destijds. Schultz begon haar politieke carrière in 1999 als wethouder Economische Zaken van de gemeente Leiden. Drie jaar later wordt ze staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat in het eerste kabinet-Balkenende. Ook in kabinet-Balkenende II en III bekleedt ze deze functie. In 2006 maakt ze bekend na de Tweede Kamerverkiezingen niet meer terug keren in de politiek. In april 2007 wordt ze benoemd als directeur zorginkoop bij Achmea Zorg. In 2010 wordt ze minister van Infrastructuur en Milieu in het kabinet-Rutte-Verhagen. In het kabinet-Rutte-Asscher blijft zij de hoogste baas van dit ministerie.

‘Prioriteiten stellen’
Partijgenoot en Tweede Kamerlid Barbara Visser (VVD) gaf eerder in de politieke reeks interviews ‘Haags Maritiem’ in Weekblad Schuttevaer al aan dat de binnenvaartorganisaties meer moeten samenwerken, en dat over de belangrijkste punten overeenstemming moet zijn. Ze vond dat het in de Kamer nu nog te vaak over kleinere zaken gaat, zoals bijvoorbeeld de ‘afvalpas’.

Schultz zegt het ‘van harte’ met haar partijgenoot eens te zijn. ‘Barbara Visser wijst op het belang van samenwerking van de binnenvaartorganisaties, en op het stellen van prioriteiten in de vorm van een gezamenlijke agenda. Beide zaken zijn nodig als je succesvol wilt lobbyen. Ik heb in het verleden met de binnenvaartambassadeur het fuseren van kleine brancheorganisaties tot een grotere organisatie mogelijk gemaakt. Verder wordt er met de sector een nieuw werkprogramma voor de maritieme strategie gemaakt. Daarin worden de acties toegespitst op een paar echt belangrijke thema’s, zoals vergroening en structuur van de sector in plaats van een hele lijst van kleine en grote onderwerpen door elkaar. Ik denk dat dat belangrijk is, want de sector is nog steeds verdeeld in zijn optreden naar buiten.’

‘Goede samenwerking’
Over de samenwerking tussen de twee grootste binnenvaartorganisaties, Koninklijke BLN-Schuttevaer en CBRB, in de afgelopen jaren is Schultz tevreden. ‘Ik vind samenwerking in de binnenvaart erg belangrijk. Met Koninklijke BLN-Schuttevaer en CBRB hebben we nu twee grotere brancheorganisaties. Zij hebben ieder hun eigen achterban, maar werken op veel inhoudelijke dossiers goed samen. Ook vind ik het een goede zaak dat zij een aantal branchebrede zaken, zoals voorlichting en vergroening en innovatie, gezamenlijk oppakken via Bureau Voorlichting Binnenvaart, Bureau Telematica Binnenvaart en het Expertise- en innovatiecentrum Binnenvaart.’

Over de samenwerking tussen de twee grootste binnenvaartorganisaties, Koninklijke BLN-Schuttevaer en CBRB, in de afgelopen jaren is Schultz tevreden. De ASV vaart volgens haar een eigen koers. ‘Ik zie dat de ASV veel minder dan de andere organisaties bereid is tot onderhandelen en zoeken van compromissen. Hun standpunt wijkt ook vaak af van dat van de beide andere organisaties.’ (Foto ministerie Infrastructuur en Milieu)

De Algemeene Schippers Vereeniging (ASV) is wat betreft de oud minister een ander verhaal als het gaat om meer samenwerking in de binnenvaart . ‘Deze derde en kleinste organisatie in de binnenvaart staat hier los van en vaart een eigen koers. Omdat de ASV niet deelneemt in de genoemde bureaus, neemt het ook niet deel in een van de twee Europese Binnenvaartorganisaties EBU en ESO, en is het daardoor ook geen deelnemer in de internationale overleggen over regelgeving. Ik zie ook dat de ASV veel minder dan de andere organisaties bereid is tot onderhandelen en zoeken van compromissen. Hun standpunt wijkt ook vaak af van dat van de beide andere organisaties.’

Meer bereikt
De ASV maakt zich onder meer grote zorgen over de nieuwe geluidseisen aan boord van schepen van voor 1976. Zo verwacht woordvoerder Sunniva Fluitsma dat vrijwel geen enkel schip aan deze eisen kan voldoen. Maar volgens Schultz is geen voorstel indienen juist de doodsteek deze schepen. ‘Dan treden de huidige geluidseisen namelijk in 2020 onverkort in werking, ook voor de schepen van vóór 1976. Dat is in 2003 al in de regelgeving vastgelegd en we weten zeker dat die schepen niet aan die geluidsnormen kunnen voldoen. Het Nederlandse voorstel, dat door de andere brancheorganisaties overigens wél wordt gesteund, is er nu juist op gericht die schepen te redden.’
Met het Nederlands voorstel vinden de geluidsmetingen plaats onder voorwaarden die volgens Schultz veel beter aansluiten bij de praktijk van de binnenvaart. ‘Daardoor zullen de metingen ook lager uitvallen. Bovendien stellen we voor om voor deze oude schepen een zekere overschrijding van de norm toe te staan. Daardoor kunnen veel schepen ook na 2020 gewoon doorvaren. Al eerder is gebleken dat de meeste lidstaten geen onvoorwaardelijke vrijstelling van de geluidseisen aan deze oudere schepen willen geven. Als het Nederlandse voorstel wordt aangenomen, hebben we meer bereikt dan we vijf jaar geleden ooit hadden kunnen vermoeden.’

Klein schip
Het verdwijnen van het kleine schip, waar de ASV de minister ook regelmatig op heeft gewezen, is volgens Schultz het gevolg van vergrijzing, bedrijfsbeëindiging en gebrek aan belangstelling voor overname. ‘Nieuwe schepen van dit type worden ook niet gebouwd. Blijkbaar is het traditionele concept waar de ASV op doelt, niet meer interessant genoeg voor jonge ondernemers.’

‘Ik ben blij met initiatieven zoals Watertruck+’

Schultz vindt de afname van de vervoerscapaciteit met het verdwijnen van het kleine schip zorgelijk, maar geeft aan daar maatregelen voor te hebben genomen. ‘Vervoer over water is belangrijk. We hebben daarom een aantal kleinere waterwegen verbreed, zoals de Brabantse kanalen. Ook de route naar Frankrijk (Seine Nord) staat op de planning, maar toch zal er vooral regionaal behoefte blijven aan kleinere eenheden. Om dit vervoer over water ook voor de toekomst te behouden, moeten we dus nadenken over nieuwe concepten. Ik ben daarom blij met initiatieven zoals Watertruck+ en andere ideeën om het vervoer ook over de kleinere wateren voor de toekomst te behouden.’

Of met het verdwijnen van de kleinere schepen ook de vaarwegen hun belang verliezen en dicht gaan, antwoordt Schultz nooit plannen te hebben gehad om vaarwegen te sluiten. ‘Integendeel, ik heb via het programma Quick Wins in het verleden juist geïnvesteerd in lokale voorzieningen zoals kades om de binnenwateren beter te benutten. De kleinste vaarwegen zijn niet in beheer bij het Rijk, maar bij decentrale overheden, vaak provincies. Ik heb geen indicatie dat zij overwegen om vaarwegen te sluiten.’

Asfaltminister
Vooral de oppositie in de Tweede Kamer vindt dat Schultz de geschiedenis in gaat als asfaltminister. Maar ook de huidige coalitiegenoot D66 bleek kritisch. ‘Alle investeringen zijn in asfalt gaan zitten’, zei Kamerlid Rob Jetten onlangs nog in een interview in Weekblad Schuttevaer. ‘De binnenvaart heeft tijdens de crisis steeds achteraan gestaan. Misschien is het goed voor de sector dat er nu bijna allemaal nieuwe woordvoerders I&M zijn gekomen. Hopelijk biedt dat nieuwe kansen.’

Schultz maakt duidelijk dat het nooit een kwestie is geweest van òf het een, òf het ander. ‘Het is van groot belang dat we flink investeren in de wegen en we hebben daarvoor flinke stappen gezet. We hebben ruim 700 kilometer aan extra rijstroken opgeleverd en belangrijke besluiten genomen voor grote nieuwe verbindingen. Ik heb daarnaast altijd aangegeven dat het ook van groot belang is dat we meer gebruik maken van het water. In het kader van het programma Beter Benutten (red: zie kader) hebben we daar samen met de regio’s ook flink op ingezet en ervoor gezorgd dat er meer goederen over het water worden vervoerd. Zo is er flink geïnvesteerd in waterwegen, denk aan het Máximakanaal en de Zuidwillemsvaart, en bruggen en sluizen.’

Op de vraag of de aangekondigde milieuheffing voor vrachtwagens kan zorgen voor meer vervoer over water, blijft Schultz het antwoord schuldig. ‘De heffing voor het vrachtverkeer is voor het nieuwe kabinet om in te vullen. Ik ga hier niet in op de mogelijke effecten van een maatregel die op dit moment nog niet eens concreet is.’

Minder bediening
Dat onder Schultz de bedieningstijden van kunstwerken werden beperkt, verdedigt ze onder meer door te stellen dat ‘op tijdstippen dat de vraag klein is, het kan zijn dat er geen bediening is’. ‘Dit is vergelijkbaar met het spoor. In de nacht rijden er ook geen treinen, omdat de vraag dan te klein is om efficiënt te kunnen vervoeren. En we houden de vinger aan de pols op dit onderwerp. Zo voert Rijkswaterstaat op dit moment een tevredenheidsonderzoek uit onder de gebruikers, dat naar verwachting voor het eind van dit jaar klaar is.’

Kostenefficiënte bediening van sluizen en bruggen

Volgens Schultz geldt in het algemeen dat in het regeerakkoord Rutte I afspraken zijn gemaakt om te zorgen voor een kostenefficiëntere bediening van sluizen en bruggen, die uiterlijk in 2018 gerealiseerd moeten zijn. ‘In 2012 is in goed overleg met de regio een pilot “vraaggestuurde bediening IJsselmeergebied” ingevoerd. Deze pilot diende als opmaat voor veranderingen in de bediening. In 2014 is er ook een evaluatie geweest om te kijken hoe middelen efficiënt ingezet kunnen worden. Daarvoor zijn gesprekken gevoerd met belanghebbenden en zijn op een aantal plekken maatwerkafspraken gemaakt.’

Volgens Schultz neemt ook met de door Rijkswaterstaat ingezette modernisering van de bediening van kunstwerken door bediening op afstand, de efficiëntie en de veiligheid op de vaarweg toe. ‘Er kunnen meer goederen sneller en veiliger over het water worden vervoerd. En door de zogenaamde corridorbediening vindt er een betere afstemming plaats tussen bruggen en sluizen, de zogeheten “groene golf”. Daarnaast kunnen klasse IV-schepen altijd doorvaren, omdat sluizen en bruggen op een deel van de vaarwegen 24/7 worden bediend. Ook is er nu een uniforme bediening van alle objecten en zie ik een verbetering van de kwaliteit en betrouwbaarheid. Er zijn simpelweg minder storingen.’

Marktransparantie
Dat de minister soms moties die werden ondersteund door een meerderheid in de Tweede Kamer toch niet uitvoerde, bijvoorbeeld over de vergroting van de markttransparantie in de binnenvaart, komt volgens haar omdat de ‘vragen soms niet zo eenvoudig zijn als wel eens wordt verondersteld’. ‘Ik voer moties in het algemeen graag uit, maar het probleem van de markttransparantie is niet eenvoudig. In een eerste motie werd door de Tweede Kamer aan mij gevraagd een pilot met een verplicht veilingsysteem in te voeren. Ik heb dit idee met de branche besproken, maar die bleek zeer verdeeld over de wenselijkheid van dit systeem. Bovendien werd ik er door mijn juristen op gewezen dat een dergelijke verplichting strijdig is met het Europese recht. De uitvoering van de motie liep dus vast. Dit heb ik ook aan de Tweede Kamer gemeld.’

Vervolgens kreeg Schultz bij motie het verzoek om in overleg met het veld met concrete voorstellen te komen om de transparantie te vergroten. ‘Ik heb toen met heel veel partijen gesproken om te achterhalen waar de problemen precies zitten en waarmee men geholpen zou zijn. Dit heeft geen enkel nieuw en uitvoerbaar idee opgeleverd. Ook hierover heb ik de Tweede Kamer gerapporteerd. Feit blijft dat de individuele ondernemer zich geen partij voelt tegenover de bevrachter. De oplossing daarvoor ligt volgens alle onderzoeken die ik heb laten doen, in samenwerking en schaalvergroting. Ik blijf het herhalen: dit moet de sector zelf oppakken.’

Bevrachtersrol
Een van de redenen waarom de transparantie in de binnenvaart onvoldoende is, is de onduidelijke positie van de bevrachter. Die zouden van twee walletjes eten door zowel aan de schipper als de verladers te verdienen. Tweede Kamerlid Martijn van Helvert pleitte daarom tijdens het Algemeen Overleg scheepvaart van begin februari voor een wettelijke regeling van de positie van de bevrachter op de binnenvaartmarkt en gaf als voorbeeld de regelingen in de markt van koopwoningen en de verzekeringsmarkt. Vlak voor de verkiezingen krijgt Van Helvert een Kamermeerderheid achter zich voor een motie waarin de regering wordt gevraagd de Kamer te informeren over de problematiek en te komen met een wettelijke regeling. Hij merkte dat het pleidooi voor een bevrachterswet emoties bij de bevrachters opriep. Samen met de bij hem gemelde incidenten doet dat Van Helvert vermoeden dat er toch wel iets aan de hand is. Van de bevrachters kreeg hij al fijntjes de boodschap dat hij als nieuwkomer in de Tweede Kamer wellicht niet zo goed weet waarover hij het heeft.

‘Alle rapporten wijzen op de noodzaak tot schaalvergroting’

‘Het gaat mij te snel om in het algemeen te zeggen dat bevrachters stiekem van twee walletjes eten’, vindt Schultz. ‘Een bevrachter kan op verschillende manieren werken. Ik weet dat de kleinere varende ondernemers zich vaak geen partij voelen tegenover de bevrachter. Maar ze zijn niet verplicht om zaken te doen met een bevrachter die ze niet vertrouwen. En dan kom ik toch weer terug op mijn eerdere punt: samen sta je sterker.
Op heel veel terreinen in de maatschappij hebben we een ontwikkeling naar schaalvergroting gezien. En niet alleen in de transportsector. Kleine kruideniers zijn vervangen door supermarktketens. Als de individuele ondernemer zijn positie niet sterk genoeg vindt, kan hij zich aansluiten bij een coöperatie, waarmee hij de onderhandelingen met de bevrachter niet meer zelf hoeft te voeren. Alle rapporten over de structuur van de sector wijzen op de noodzaak tot schaalvergroting.’

Huisvuilsoap
Andere onderwerpen waarmee Schultz de afgelopen jaren onder meer mee te maken kreeg, waren de inzameling van huishoudelijke afval in de binnenvaart en de torenhoge boetes van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Wat betreft de huisvuilsoap zegt Schultz nog steeds achter het besluit te staan om de inzameling van huisvuil langs de vaarwegen van RWS niet meer gratis te laten zijn. ‘Het principe “de vervuiler betaalt” is ook hier van toepassing. De sector heeft erg aan het idee moeten wennen, en was niet erg gelukkig met het systeem, dat omwille van de kosten minder inzamelplekken had dan voorheen. Vanwege de onrust heeft het ministerie erg veel tijd gestoken in onderzoek en overleg over mogelijkheden tot verbetering, maar de conclusie was dat binnen redelijke kosten voor een abonnement niet veel alternatieven mogelijk zijn.’

‘De ILT volgt de procedures’

Het verwijt aan ILT dat deze zowel de boetes oplegt en over de bezwaren oordeelt die daarover binnen komen, vindt Schultz niet terecht. ‘De ILT volgt de procedures van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), die van toepassing is op alle overheidsbesluiten, dus ook op boetes die de ILT oplegt. Volgens de Awb handelt het bevoegde orgaan zelf de bezwaren af op haar eigen besluiten. Er volgt dan een beslissing op bezwaar. Dat is een nieuwe beslissing waarbij de zaak nog eens opnieuw wordt bekeken en waarbij ook de bezwaarmaker kan worden gehoord. Als de bezwaarmaker het dan niet eens is met de beslissing op bezwaar, kan hij in beroep gaan bij de bestuursrechter.’

Vergroening
Voor de vergroening van de binnenvaartvloot verwijst Schultz naar haar opvolger. ‘Tijdens mijn periode als minister is interdepartementaal een maritieme strategie tot stand gekomen, waarin milieu en veiligheid belangrijke thema’s zijn. Op 1 februari 2017 vond een maritieme werkconferentie plaats, waar is besloten tot een werkprogramma voor de jaren 2018-2021. Daarbij is afgesproken dat de vergroening van de binnenvaart ook rekening moet houden met de uitvoering van het Klimaatverdrag, dat is ondertekend in Parijs in december 2015. Het is aan mijn opvolger om vast te stellen wat dat concreet betekent voor de binnenvaart. Ik wil benadrukken dat het werkprogramma van overheid en bedrijfsleven gezamenlijk is en dat beiden een rol en verantwoordelijkheid hebben in de vergroening van de vloot.’

Met de capaciteitsvergroting van sluizen, vaarwegen, bruggen en ligplaatsen in de afgelopen jaren blijven de vaarwegen volgens Schultz ‘een betrouwbare manier om goederen te vervoeren en de concurrentiepositie van Nederland te versterken.’ (Foto ministerie Infrastructuur en Milieu)

 

‘Vaarwegen blijven een betrouwbare
manier om goederen te vervoeren’

DEN HAAG Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft de afgelopen jaren in het MIRT gewerkt aan capaciteitsvergroting van sluizen, vaarwegen, bruggen en ligplaatsen om in te spelen op groei en schaalvergroting en wachttijden te beperken en de doorstroming betrouwbaar te maken. ‘Hiermee blijven vaarwegen een betrouwbare manier om goederen te vervoeren en de concurrentiepositie van Nederland te versterken’, meldt Schultz. ‘Ook kunnen vaarwegen helpen om de groei van goederenvervoer over de weg te beperken.’

Enkele voorbeelden van projecten die in gang zijn gezet. Zo werden de uitvoeringsbesluiten genomen voor:

  • de vergroting van de capaciteit bij Beatrixsluis en sluis Eefde
  • de vergroting van de zeesluizen in IJmuiden en Terneuzen
  • de verruiming van de Twentekanalen, de vaarweg Lemmer-Delfzijl en de Maasroute
  • de overnachtingshaven bij Lobith en ligplaatsen op de beneden-Lek.

Daarnaast zijn volgens Schultz veel projecten gerealiseerd en opengesteld zoals:

  • het Maximakanaal/Zuidwillemsvaart, sluis Ternaaien, Julianasluis Gouda, sluis bij Zwartsluis en sluis Limmel (op Maas)
  • extra ligplaatsen op Maas, Rijn-Scheldeverbinding, Lemmer-Delfzijl, Amsterdam-Rijnkanaal
  • vele verbeteringen aan binnenhavens en kades via quick win regeling binnenhavens (ruim 60 projecten).

Verder meldt Schultz in gesprek te zijn met andere overheden om tot goede afspraken te komen om vaarwegen beter te benutten. ‘In Twente investeren we bijvoorbeeld in verruiming van de Twentekanalen en de sluis bij Eefde, zijn meerdere binnenhavens en kades met de quick winregeling opgewaardeerd, zijn Beter Benutten-afspraken gemaakt met het bedrijfsleven om 900 vrachtwagens per dag van weg naar water te verplaatsen en er zijn afspraken gemaakt met provincie en bedrijfsleven om bedieningstijden op de Twentekanalen te verbeteren en beter af te stemmen op de marktvraag (de provincie betaalt daarvan de helft). Ook in Brabant zijn beter benutten-afspraken gemaakt om vrachtwagens van weg naar water te verplaatsen (Bavaria). Tot slot zijn zoeken we in de programma’s goederencorridors we naar combinaties van oplossingen op weg, spoor en binnenvaart om de corridors robuuster te maken.’